Şili'de Gizlice (Miguel Littin'in Serüveni) G. Garcia Marquez

Bir zamanlar (29 yıl önce) bu ülkede, önlerindeki masalarda kitaplar dizili gençler suçlu gibi teşhir ediliyordu. (Bu kitapların arasında Sefiller bile vardı)

12 Eylül 1980'de bize yapılanın aynısından 11 Eylül 1973'te Şili'de de yapmışlardı.

Miguel Littin ki kendisi Yılmaz Güney gibi bir sinemacıdır. Şili'den ve Pinochet'nin ölüm tezgahlarından kıl payı kurtulup, yurtdışına kaçar. Yıllar sonra faşizm altında inleyen ülkesine geri döner. Ama kimliğini gizleyerek, sahte bir pasaportla... Amacı, Pinochet Şili'sinin dışı cilalı, 5 yıldızlı, içi yoz ve baskıcı diktatörlüğünü belgesel tadında bir filmle dünyaya göstermektir. İşte bu macerayı Miguel Littin büyük usta Marquez'e anlatır. O da bize. (Not: Yukarıdaki fotoğrafta yanılmıyorsam ortada Allende var. Amerikan emperyalizmi ve Şili'nin Netekim Paşası Pinoşe henüz harekete geçmemiş ve sinemacılar sevgili başkanlarıyla içiçe, kolkola...)

Bertolt Brecht / Turandot ve Aklayıcılar Kongresi

80'li yılların ortalarında 'entellektüel'in 'lektüel'ini sünnet edip attık ve 'entel'i yarattık. Amaç, aydın olmayan, şeklen öyle görünenleri, 'mış' gibi yapanları tanımlamaktı. Bertolt Brecht yarım asır önce 'entellektüel sünnet'i çarpıcı bir tiyatro oyunuyla yapmış bile.

Entellektüellerin bozulmasını; bilgisini, birikimini iktidara / sermayeye satan aydınları anlatmak için Almanca'da entellektüel anlamına gelen 'intellektuell' sözcüğünü 'Tellekt-Uell-In' şekline dönüştürüp, baş harflerininden TUI sözcüğünü türetmiş.

Ölen Bir Kültür Üzerine İncelemeler / Christopher Caudwell

Metis Yayınları 24 yıl önce yayın hayatına, "Ölen Bir Kültür Üzrine İncelemeler"le atıldı. Uzun bir süre baskısı olmayan kitap okura yeniden sunuldu. (2005) Caudwell kitapta burjuva estetiğini, felsefesini, psikolojisini lime lime edip pişmaniye kıvamına getiriyor. Dile kolay, yazıldığı tarihten bu yana 65 yıl geçti, insanlık tarihinin köprüsü altından çok sular aktı. Tartışmaya muhtaç saptamalar da var ama özündeki haklılığı hala koruyor.

OKUMUŞ

Nasıl Yapmalı? / N. Gavriloviç Çernişevski (Oda / Kuzey Yayınları)
Marks’ın “Burjuva ekonomisinin iflasını gören ve başarılı bir şekilde gösteren bir ekonomi uzmanıyla karşı karşıyayız” dediği Rus edebiyatının ve düşünce hayatının önemli kilometretaşı Çernişevski, Nasıl Yapmalı adlı romanında geleceğin insanına dokunuyor.
Sana dayatılan pespaye yaşam tarzına itirazın var mı? Bencil, idiot ve kof ilişkilerden sıtkın sıyrıldı mı, o halde günde üç öğün yemeklerden sonra Nasıl Yapmalı al, bir şeyin kalmaz. Geçmiş olsun.

Bir Zamanlar Europa’da / John Berger (İletişim Yayınları)
“Bazen tek bir cümleyi yalanlamak için bütün bir hayat hikayesini anlatmak gerekir.” diyor Berger usta ve anlatıyor Fransız Alplerindeki köylüleri... Tabi okurken insanın aklına hala birçok şehrimizin Berger’in anlattığı köyün gerisinde olduğu geliyor. (Yılın 6 ayı hastalarını Borçka’ya indiremeyen, kar yüzünden kapanan yollara çare olarak, Gürcistan sınırından girip Borçka’ya ulaşabilen Macahel’e ve yürekli insanlarına selamlar) Sonra, ‘yakılan ve boşaltılan köylerimiz’ geliyor. Hafıza işte, durduramıyorsun ki... Hatırlıyor. Sen de hafızanı taze tut, bol kitap oku, film seyret.

Kitap notları… Ken Loach Ve Filmleri (Hangi Taraftasınız?) Anthony Hayward

Ken Loach, ideolojik altyapısını BBC’de oluşturmuş. Tam da İsmail Cem’in genel müdürlüğündeki TRT gibi bir dönemde çalışmış...
BBC, Hugh Greene’in genel müdürlüğü sırasında tam bir dönüşüm yaşıyordu.
Ken, yapımcı Tony Garnet ve ve öykü koordinatörü Roger Smith’le çalışırken doymak bilmez bir dinleyici oldu ve onların sol fikirlerini benimsedi.
Kitchen-sink drama : Mutfak eviyesi tiyatrosu
Gerçek mekan kullanımına dayalı, belgeselvari film çekme tarzı öylesine gerçek görüntüler elde etmesini sağlıyordu ki, sinema aracılığıyla sağladığı hakikat, gerçek düzene karşı sahici bir tehdit oluşturuyordu.
(Kerkenez’deki çocuklara sopayla vurulması sahnesi Yılmaz Güney’in Duvar filminde mahkum çocukları ağlatmak için uyguladıklarını hatırlattı. İki aynı yolun yolcusu sinemacı.)
Hakim düzenin onayladığı gerçekler
Kendisi üniversiteye gidemediği için eğitime karşı bağnazca bir bağlılığı vardı.
Babam bir maden işçiliğiyle başlamıştı iş hayatına. İlk başladığı noktayı düşünecek olursak kendi kendine yeterince iyi yerlere gelmiş sayılırdı. O bunu başarabildiğine göre herkes başarabilmeli diye düşünüyordu. Çok çürük bir teze tutunmaktaydı yani.
Kerkenez ismi nereden geliyor?
1486’da yazılan Harleian elyazmasına dayanan alıntı; İmparatora kartal, krala akdoğan, prenslere doğan, şövalyelere bozdoğan, leydilere çakırdoğan, yeomanlara atmaca, papazlara şahin, kutsanmış suyu taşıyan papaz yamaklarına çaylak, avama da kerkenez, deniyordu...
Şimdi kendisinin de suratına bakmayacağı, hatta denemelere bile almayacağı cinsten bir oyuncuydu...
Omza Dokunuş
O’Connor’ın oyunu. Yüklüce bir külçe altın soygununun faili 4 kişilik çetenin eğlenceli öyküsü. Kahramanlardan biri sonunda baronetliğe kadar yükselir. Sosyeteye girer. Fakat öte yandan gangsterliğe devam ederken aynı anda hayır işlerine para akıtmaktadır. Omza Dokunuş, kraliçenin soyluluk unvanı verdiği kişinin omzuna merasim gereği kılıçla dokunmasını belirtir.
Medyanın Türkiye’deki gibi gericileştiren, örgütsüzleştiren, orospulaştıran kullanımı ile biraz özenli bir dizinin yol açtıkları... Eve Dön Cathy dizisi ile Loach, İngiliz hükümetinin konut politikasını değiştirdi.
İsrail'in finanse ettiği film festivallerinden, filmlerini çekecek yüreklilikteki bu abimizi anlatan kitabı okumak ve filmlerini izlemek menfaatimiz icabıdır.